Budowanie lepszego miasta
– superbloki w Barcelonie

Aktualizacja: sierpień 2026

Do 2050 roku 68% światowej populacji będzie mieszkać w miastach. Aby dobrze się do tego przygotować, potrzebujemy rozwiązań, które przedefiniują miejską mobilność i strategię rozwoju. Jakie pomysły mają na to największe europejskie stolice? Dziś przyglądamy się Barcelonie i modelowi „superbloku”. 

Miasto z czystym powietrzem, lepiej skomunikowane, w którym priorytetem jest zrównoważony transport publiczny, z wydzielonymi pasami dla autobusów i jeszcze większą liczbą kilometrów sieci rowerowej. Barcelona już dziś wyróżnia się wysokim udziałem zrównoważonych form mobilności. Według danych wykorzystanych w miejskim Planie Mobilności 2025–2030 ponad 80% podróży odbywa się pieszo, transportem publicznym, rowerem lub przy użyciu innych środków mikromobilności. Do 2030 roku miasto chce zwiększyć ten udział do 85%.

Czym są „superbloki” w Barcelonie?

Klasyczna koncepcja superbloku zakłada połączenie kilku sąsiadujących kwartałów – najczęściej w układzie 3×3 – i przeniesienie głównego ruchu samochodowego na ulice wokół tego obszaru. Wewnątrz priorytet mają piesi, rowerzyści i lokalny ruch. Ruch kołowy z kolei jest możliwy tylko na ulicach, które okalają superbloki. Ulice wewnątrz superbloku stają się publicznymi placami dzielnicy, a nieliczne samochody, które mają zgodę na wjazd, poruszają się z prędkością 10 km/h i ustępują miejsca pieszym. Dzięki temu tworzy się zdrowa, ekologiczna i bezpieczna przestrzeń publiczna, która – przy okazji – aktywizuje lokalną społeczność.  

Więcej transportu publicznego, mniej zanieczyszczeń

„Nasze symulacje komputerowe pokazują, że wystarczyłoby usunąć 15% samochodów z Barcelony, aby odzyskać 60% przestrzeni publicznej” – mówi Salvador Rueda, pomysłodawca idei superbloków. „Najważniejszym zadaniem modelu superbloku jest zmiana mobilności w mieście. Aby sprostać temu wyzwaniu, miasta potrzebują wydajnego transportu publicznego, połączonego z rozbudowaną siecią rowerową i pieszą.” 

Jest to wyzwanie niełatwe, bowiem historycznie rzecz biorąc, przez dziesiątki lat podczas projektowania miasta skupiano się przede wszystkim na ruchu samochodowym. W materiałach towarzyszących rozwojowi programu wskazywano, że około 60% przestrzeni publicznej było przeznaczone dla samochodów, a każdego dnia przez miasto przejeżdżało ponad milion aut osobowych.

Model superbloków zmienia tę dynamikę. Priorytet mają piesi oraz zrównoważone formy mobilności, takie jak transport publiczny, rowery czy ruch pieszy. W założeniach programu znalazł się także cel, aby mieszkańcy mieli nie dalej niż 200 metrów do najbliższej zielonej przestrzeni. W ramach planów ogłoszonych przez poprzednie władze Barcelony zakładano również, że ulice objęte transformacją w dzielnicy Eixample będą w co najmniej 80% zacienione przez drzewa, a 20% ich powierzchni pozostanie przepuszczalne. Był to wyraz znaczącej zmiany podejścia do projektowania przestrzeni miejskiej, ochrony środowiska i reagowania na skutki zmian klimatu.

Dziś Barcelona nadal rozwija tereny zielone i odzyskuje przestrzeń miejską dla mieszkańców, choć działania te są realizowane również w ramach nowych programów. W 2026 roku miasto przedstawiło pierwsze 25 z 40 planowanych projektów, które mają przyczynić się do stworzenia łącznie około 20 hektarów nowych terenów zielonych i przestrzeni lokalnych.

„Superbloki” w Barcelonie w praktyce

Kiedy w 2016 roku Barcelona zaczęła wdrażać nowe „superbloki”, pomysł zdawał się być kontrowersyjny. Koncepcja jednak okazała się skuteczna: ograniczenie ruchu samochodowego przyniosło spadek poziomu zanieczyszczeń i hałasu oraz pozwoliło odzyskać część przestrzeni dla mieszkańców. Tereny zielone pomogły zmniejszyć efekt miejskiej „wyspy ciepła”. Dzieci zyskały nowe miejsca do zabawy, a dawne pasy ruchu zaczęły pełnić nowe funkcje. W kolejnych latach koncepcja superbloków była rozwijana na większą skalę, m.in. poprzez tworzenie zielonych osi i placów w dzielnicy Eixample. Projekt Green Axes and Squares of Barcelona’s Eixample został w 2025 roku nagrodzony New European Bauhaus Prize w kategorii „Reconnecting with nature”.

Jak raportowała ówczesna zastępczyni burmistrza miasta Janet Sanz, w miejscach, gdzie wprowadzono superbloki, stwierdzono rzeczywiste zmniejszenie zanieczyszczenia i hałasu. Na przykład w Sant Antoni poziom zanieczyszczeń atmosferycznych, takich jak NO2, spadł o 25%, zaś w w Glòries poziom hałasu spadł o 9 decybeli). Przy okazji zwiększając sprzedaż lokalnych firm i zmniejszając liczbę samochodów w rejonie superbloku, a także na ulicach przyległych. 

Czy „superbloki” mogą działać w innych miastach?

Czy radykalny eksperyment miejski w Barcelonie może być czymś więcej niż strategią jednego miasta i stanowić uniwersalne rozwiązanie dla innych? Nature Sustainability opublikowało niedawno badanie, w którym dokonano szczegółowej analizy, jak podobny projekt mógłby działać i w innych miastach, które także stoją przed wyzwaniami konieczności reorganizacji przestrzeni miejskiej. „Myślę, że siła superbloków polega na tym, że zapewniają wizję transformacji miast, która nie jest skupiona wokół samochodów”, mówi Sven Eggimann, badacz infrastruktury miejskiej w szwajcarskim instytucie badawczym Empa, który jest autorem badania. 

Eggimann wykorzystał algorytm do analizy potencjału superbloków – lub mniejszej wersji projektu, którą nazywa „miniblokami” – w ponad tuzinie innych miast, patrząc zarówno na przepływ ruchu, jak i gęstość zaludnienia każdej dzielnicy. 

Badanie wykazało, że niektóre inne miasta o podobnym układzie mogłyby z łatwością przyjąć podobny model. Jako przykład Eggimann wskazał Mexico City, w którym ponad 40% miasta mogłoby przekształcić się w superbloki, przy bardzo niewielkiej ingerencji w dotychczasowy system ruchu. Co więcej, badanie wykazało również, że superbloki są do zrealizowania w takich miastach jak Tokio, które nie ma regularnej sieci, ale jest gęsto zaludnione. W tym przypadku kluczowy jest jego wydajny transport publiczny. „Model superbloków jest szczególnie interesujący, bo przewiduje transformację na szeroką skalę, wychodząc poza transformację pojedynczej ulicy i tu widzę jego największy potencjał” – mówi Eggimann. 

Zmiana podejścia do ochrony środowiska naturalnego w miejskich przestrzeniach to coś więcej niż tylko chwilowa moda. Skutki zmian klimatu, które odczuwamy coraz silniej, skłaniają władze miast do wdrażania długofalowych zmian. Projekt superbloków w Barcelonie stanowi świetny przykład definiowania na nowo miejskiej mobilności. Zobacz też pomysły innych miast na przykładzie Tallina.